Ви го споделуваме освртот на авторот Митко Гогов кон изложбата „Страв од непознатото“ на Христина Марковска, што беше отворена завчеравечер во Центарот за култура во Струмица
Да се говори за стравот од непознатото значи да се говори за почетокот на секое создавање. И тоа не како утеха, туку како факт што ја обликува човековата креативна историја. Овој страв – кој философиите го нарекуваат прапочеток, а антропологијата го бележи како корен на религијата – отсекогаш стоел како нем сведок зад рамената на уметникот. Токму тој страв, во својата првобитна форма, го држи човештвото будно и го турка напред, кон нешто што сè уште го нема име, но има сенка. „Стравот Божји е почеток на мудроста“ – древна мисла што во оваа изложба повторно се раѓа, разградува и се преформулира во: Стравот од Непознатото е почеток на Креативноста.
Во работата на Христина Марковска, стравот не е негативен импулс, туку основна енергија на движењето. Неговата конверзија – од емоционален сигнал на бегство, во интелектуален повик кон создавање – ја поставува оваа инсталација во истата линија со оние концептуални дела што го преобликувале односот помеѓу човекот и просторот: од Брус Науман, кој го истражуваше човечкиот немир во ограничените простори, до Луиз Буржоа, која преку материјата го обликуваше стравот како интимен архитектонски орган. Марковска оди чекор понатаму: таа го материјализира стравот како дуализам, како постојано пулсирачко „помеѓу“ – помеѓу светлото и темнината, човекот и празнината, квантитативната прецизност и емотивната трепетливост.
Инсталацијата составена од 45 панели не е просто серија визуелни единици – таа е полифонија од геометрии. Облиците и боите се поставени како да произлегуваат од некоја невидлива психолошка матрица, како мапа на лични анксиозности, но и како акустична шема на современиот технолошки свет. Овој свет, во кој 1 и 0 се неговото најдлабоко ДНК, се рефлектира во панелите како постојан дијалог помеѓу конфликт и хармонија, помеѓу редукција и експанзија, помеѓу контрола и предавање. Во ваквата формална структура одѕвонуваат принципите на Сол ЛеВит, каде уметничкото дело е резултат на систем, но истовремено е отворено кон хаосот на интерпретацијата.
Но средишниот момент на ова дело е токму човекот – фигуралната хуманоидна форма, опремена со светилка. Таа не е случаен предмет; таа е симболичка машина, референца на Диоген и неговото вечно пребарување по човекот. Марковска, поставувајќи ја светилката во срцето на композицијата, го свртува погледот кон прашањето: Што бараме кога се плашиме? И, дали стравот е навистина темнина, или можеби е светлина што сè уште не сме ја препознале? Оваа фигура со светилка е и спротивставување на протагорината максима дека „човекот е мерило на сè“. Таа овде не мери – таа бара. Бара смисла, трага по вистината, по добрината, по она човечко што толку лесно се губи во брзината на модерниот свет.
Инсталацијата не го претставува стравот како слабост, туку како алатка на созревање. Стравот од непознатото се појавува како празно платно – истиот оној страв што го чувствува секој уметник пред почетокот, секој човек пред големиот чекор, секој гледач пред делото. Токму тоа празно платно, како што би рекол Марсел Дишан, е најискрениот повик кон можноста. Или, како Јоко Оно: „Во празнината се раѓа визијата.“ Таа визија овде се одвива во повеќе медиуми: геометрија, светлина, материјал, празнина, звук на тишината и така станува синестетско искуство, интегрално и целосно.
Христина Марковска ни покажува дека стравот не е пречка, туку премин. Тој е оној прв миг кога се нурнуваме во нешто што не можеме да го именуваме, но знаеме дека мора да го допреме. Тој е почеток на секоја уметничка и човечка трансформација. И затоа ова дело не е само визуелен проект; тоа е патоказ или мапа за сите наши внатрешни немири што сакаат да станат дела, движења, зборови, светлина.
Драги присутни, вечерва стоиме пред една ретка можност: да го видиме стравот не како сенка зад нас, туку како светлина во нас. Да го препознаеме непознатото не како закана, туку како покана. И да разбереме дека токму таму – во просторот меѓу нашето „имаме“ и нашето „сме“ – се раѓа уметноста.
Добре дојдовте во светот на „Страв од Непознатото“. Добре дојдовте во светот на Христина Марковска!
